Lý thuyết tư vấn (tham vấn)

Lý thuyết tư vấn (tham vấn)

Hiện nay khái niệm tư vấn và tham vấn được hiểu khác nhau giữa các nhà chuyên môn. Khái niệm tư vấn mà các nhà chuyên môn ở  Miền Bắc dùng, thì ở Miền Nam được gọi là tư vấn tâm lý hay tham vấn. Trong bài viết này, khái niệm tư vấn được hiểu là tư vấn tâm lý (hay còn gọi là tham vấn)

1. Tư vấn là gì?

Tư vấn là tiến trình  tương tác giữa cán bộ tư vấn ( người tư vấn) và thân chủ ( khách hàng), trong đó NTV sử dụng kiến thức, kĩ năng nghề nghiệp của mình giúp thân chủ thấu hiểu hoàn cảnh của mình và tự giải quýêt vấn đề của mình.

Có thể tóm tắt khái niệm tư vấn bằng 4 chữ T: Tiến trình, tương tác, thấu hiểu, tự giải quýêt.

- Tiến trình: Tư vấn cần một khoảng thời gian tương đối dài, có thể không phải chỉ gặp gỡ 1 lần, mà có khi rất nhiều lần mới có kết quả rõ rệt. Tư vấn là tiến trình bởi nó là một hoạt động có mở đầu, có diễn biến và có kết thúc.

- Tương tác: Tư vấn không phải là người cán bộ khuyên bảo thân chủ phải làm gì, mà đó là cuộc trao đổi hai chiều.

- Thấu hiểu: Tư vấn giúp thân chủ nhận ra mình là ai, đang ở trong hoàn cảnh nào, có thế mạnh, điểm yếu nào, đã sử dụng những biện pháp nào cho tình huống của mình, tại sao chưa có kết quả, những cái được và cái mất khi sử dụng một biện pháp giải quýêt nào đó.

- Tự giải quyết: Tư vấn không quýêt định thay. Trên cơ sở thấu hiểu hoàn cảnh của mình, thân chủ phải cân nhắc, lựa chọn biện pháp nào phù hợp nhất cho bản thân mình.

2. Các hình thức tư vấn.

2. 1. Phân loại theo cách thức tư vấn.

- Tư vấn trực tiếp ( face to face): Ví dụ gặp gỡ trực tiếp tại văn phòng.

- Tư vấn qua điện thoại : Ví dụ các đường dây tư vấn 1088 ở Hà Nội, TP HCM, qua số điện thoại tư vấn toàn quốc 1900…

- Tư vấn qua báo chí: Ví dụ, chuyên mục « Thanh Tâm », « Tâm Giao » trên các báo Phụ nữ Việt Nam…

- Tư vấn trên các phương tiện thông tin đại chúng khác như đài phát thanh, truỳên hình, internet: Ví dụ, chương trình « Cửa sổ tình yêu » trên Đài TNVN, các chương trình truỳên hình của ban khoa giáo TW, các góc tư vấn trên các trang Web…

2. 2. Phân loại theo số lượng người tham gia.

- Tư vấn cá nhân.

- Tư vấn cặp ( đôi vợ chồng, đôi nam nữ)

- Tư vấn gia đình: Tư vấn cho tất cả các thành viên trong gia đình.

- Tư vấn nhóm: Một chuyên gia tư vấn cho một nhóm ngưòi có cùng vấn đề quan tâm ( VD: Tư vấn cho nhóm phụ nữ bị bạo lực gia đình, nhóm phụ nữ có HIV, cho nhóm thanh niên sau cai nghiện…)

- Tư vấn cộng đồng: Một cán bộ tư vấn trao đổi với một đám đông với nhiều quan tâm khác nhau.

3. Một số lưu ý.

Tư vấn không phải là

Tư vấn không chỉ là

  1. Hỏi và trả lời
  2. Xin và cho lời khuyên
  3. Phê phán
  4. Quyết định thay
  5. Làm thay
  1. Động viên an ủi.
  2. Nói chuyện giải khuây
  3. Dạy dỗ

4. Mục đích tư vấn.

                Mọi hình thức tư vấn cần đạt được mục đích sau:

  • Xây dựng và phát triển lòng tin cậy và tôn trọng lẫn nhau giữa chuyên viên tư vấn và thân chủ ( khách hàng).
  • Thân chủ được cung cấp đầy đủ thông tin cần thíêt để hiểu rõ hơn hoàn cảnh của bản thân.
  • Thân chủ nhờ sự giúp đỡ của NTV mà lựa chọn được cách giải quyết phù hợp, hiệu quả trong hoàn cảnh cụ thể của bản thân.

5. Bẩy nguyên tắc tư vấn.

  1. Kín đáo, riêng tư
  2. Bí mật nội dung cuộc tư vấn.
  3. Không phê pháp, phán xét đạo đức
  4. Cung cấp thông tin cần và đủ.
  5. Tôn trọng sự tự quyết của thân chủ ( khách hàng)
  6. Ngôn ngữ phù hợp với trình độ học vấn, văn hoá của thân chủ, không dùng ngôn ngữ hàn lâm hay thô tục.
  7. Không hứa hẹn quá nhiều làm mất đi tính độc lập, tự chủ, tự quyết của thân chủ.

6. Tiến trình một ca tư vấn – 6 G.

1. G – 1: Gặp gỡ, niềm nở đón tiếp, tạo ra sự tin tưởng, cởi mở thân thiện ngay từ ban đầu.

2. G- 2: Gợi hỏi thông tin, điều gì làm thân chủ lo lắng, vấn đề của thân chủ là gì? tại sao thân chủ lại cần đến tư vấn? Đã có những giải pháp nào cho hoàn cảnh bản thân, kết quả ra sao? Thân chủ mong muốn nhất điều gì khi đến với nhà tư vấn?

3. G – 3: Giới thiệu thông tin, người tư vấn chỉ cung cấp những thông tin cần và đủ, có lợi cho thân chủ, không cung cấp quá nhiều thông tin khiến thân chủ hoang mang, lo sợ.

4. G – 4: Giúp đỡ để thân chủ hiểu rõ hơn hoàn cảnh của bản thân, từ đó cùng nhau thảo luận và lựa chọn những giải pháp phù hợp.

5. G – 5: Giải thích cho thân chủ hiểu rõ hơn giải pháp mà thân chủ đã lựa chọn, cũng như những điều cần lường trước khi lựa chọn giải pháp này.

6. G – 6: Gặp lại. Tư vấn không bó hẹp trong một lần gặp gỡ, vì vậy sau mỗi buổi gặp gỡ, NTV cần tóm tắt nội dung cơ bản đã trao đổi, nhắc nhở thân chủ suy nghĩ, hành động và nếu cần thiết phải gặp lại thì cần có dặn dò, hẹn với thân chủ để họ yên tâm hơn.

7. Các kĩ năng tư vấn – 8 K.

1. K – 1: Kĩ năng lắng nghe.

2. K – 2: Kĩ năng khai thác thông tin từ thân chủ bằng hệ thống các câu hỏi ( bao gồm câu hỏi đóng, câu hỏi mở, câu hỏi dẫn dắt)

3. K – 3: Kĩ năng phản hồi.

                Phản hồi là việc nhắc lại, tóm tắt, diễn đạt lại những gì mình đã nghe, đã cảm nhận từ thân chủ.

                Có 2 loại phản hồi: Phản hồi thông tin và phản hồi tâm trạng- cảm xúc.

- VD phản hồi thông tin: “ Chị nói rằng chị rất yêu anh ấy, ngay cả khi anh ấy bạo lực với chị, chị cũng không bao giờ có ý định lý hôn phải không?”

- VD phản hồi cảm xúc: “ Nói chuyện với em, tôi thấy em rất tự tin và sẵn sàng chia sẻ những gì đã xảy ra với bản thân mình”.

4. K – 4: Kĩ năng cung cấp thông tin. Cung cấp thông tin dưới nhiều hình thức. Thông tin phải cập nhật, liên quan tới câu chuyện của thân chủ. Không cung cấp những thông tin tuy đúng, nhưng lại mang lại sự lo lắng, hoang mang, có hại cho thân chủ.

5. K – 5: Kĩ năng bình thường hoá vấn đề ( không phải là tầm thường hoá). Khi thân chủ lo lắng thái quá, hay đánh giá vấn đề của mình quá nặng nề, NTV cần biết “bình thường hoá vấn đề” để thân chủ yên tâm hơn.

- VD: Em cũng đừng cho rằng em là người phụ nữ bất hạnh nhất trên đời, bởi thực tế có không ít phụ nữ vẫn là nạn nhân của bạo lực gia đình, nhiều người còn khổ sở hơn em rất nhiều…

6. K – 6: Kĩ năng chia nhỏ vấn đề. Khi thân chủ đến với nhà tư vấn, thường mang trong lòng quá nhiều nỗi lo. Trong câu chuyện của họ, có quá nhiều vấn đề cần giải quyết. Nhưng không ai có thể cùng lúc giải quyết hết mọi vấn đề, vì vậy, nhà tư vấn cần giúp thân chủ xác định vấn đề nào là quan trọng, ưu tiên giải quyết hàng đầu.

- VD: Trong câu chuyện của em, chị thấy em có nhiều vấn đề cần giải quyết. Nào là muốn chồng không cặp bồ nữa, mà trở lại gia đình, yêu thương vợ con/ nào là vấn đề mâu thuẫn giữa em và mẹ chồng/ Vấn đề con gái em căm thù bố và … Nhưng theo em thì vấn đề nào bức xúc nhất, cần giải quyết trước tiên?

7. K – 7: Kĩ năng tóm tắt vấn đề. Cuộc tư vấn có thể kéo dài nhiều giờ. Nhà tư vấn và thân chủ có thể trao đổi rất nhiều việc. Vì vậy, cuối buổi tư vấn, nhà tư vấn cần tóm tắt lại những nét chính của buổi tư vấn hôm ấy để thân chủ nắm được tốt hơn.

- VD: Chị em mình hôm nay nói chuyện khá dài. Nhưng tóm lại, em có thể nhớ mấy điều sau: Một là…. ; hai là….

8. K – 8: Kĩ năng kể chuyện. Đôi khi thông qua một câu chuyện của người khác, hay do nhà tư vấn “ sáng tác”, thân chủ rút ra được những bài học cho bản thân một cách tự nhiên, không cần gò bó, khiên cưỡng. Nhưng chọn lựa chuyện và cách kể chuyện cần hết sức khéo léo, tránh để thân chủ nghĩ NTV là một người “hay đưa chuyện”.

TƯ VẤN PHÒNG – CHỐNG BẠO LỰC GIA ĐÌNH.

                Nhìn chung tư vấn phòng chống bạo lực gia đình cũng có đầy đủ những nét tương đồng như tư vấn trong những lĩnh vực tâm lý khác. Tuy nhiên, bản thân bạo lực gia đình là một vấn đề “nhạy cảm”, liên quan đến quan niệm xã hội, đến văn hoá, có ảnh hưởng rất lớn tới đời sống của cá nhân, gia đình, cộng đồng, nên rất cần có những lưu ý riêng.

1. Đòi hỏi ở người tư vấn.

- Gần gũi, thân thiện, nói năng hoạt bát, nhưng biết kiên trì lắng nghe.

- Có kiến thức sâu và rộng về cuộc sống người phụ nữ và cuộc sống gia đình, kiến thức về tâm lý và văn hoá dân tộc, địa phương.

- Nhạy cảm để nhận ra những điều ẩn giấu sau những tâm sự của thân chủ, kể cả những trường hợp họ “cố tình” che giấu.

- Có tấm lòng bao dung, thương người, mềm dẻo trong tư duy.

- Có mối quan hệ sâu, rộng với nhiều cá nhân, tổ chức để có thể liên hệ, giới thiệu, hỗ trợ nạn nhân bạo lực gia đình khi thấy cần thiết.

2. Mục đích tư vấn chồng bạo lực gia đình.

  1. Xây dựng mối quan hệ thân thiện
  2. Cung cấp thông tin cần và đủ.
  3. Giúp nạn nhân khắc phục hậu quả bạo lực gia đình, hoặc hạn chế tới mức tối thỉêu hậu quả xấu của bạo lực gia đình sau tư vấn.
  4. Xây dựng kế hoạch an toàn cho nạn nhân.
  5. Giới thiệu những địa chỉ hỗ trợ.

3. Để nạn nhân tự tin, NTV cần.

- Nói cho nạn nhân biết chị ấy không đáng bị đánh đập, hành hạ.

- Chỉ cho nạn nhân thấy được những thế mạnh của bản thân.

-  Nói cho nạn nhân biết rằng chị ấy không đơn độc trong cuộc chiến chồng bạo lực gia đình.

- Khuyến khích nạn nhân dũng cảm vượt lên số phận, không đầu hàng, không cam chịu số phận, không thể chấp nhận mãi mãi là nạn nhân bạo lực gia đình.

4. Nhà tư vấn cần hiểu lý do tại sao những nạn nhân bạo lực gia đình thường cam chịu bạo lực gia đình.

1. Bị phụ thuộc kinh tế vào người chồng.

2. Nghĩ rằng có chồng, có gia đình ( dù là gia đình bạo lực) vẫn tốt hơn không có chồng hay tan vỡ gia đình.

3. Bị thủ phạm đe doạ nếu tiết lộ thông tin với người ngoài về bạo lực gia đình.

4. Nghĩ rằng “xấu chàng hổ ai”

5. Hy vọng người chồng sẽ tiến bộ. ( xem phần chu kì bạo lực gia đình)

6. Không tin tưởng ở khả năng của bản thân.

7. Bị theo dõi, khống chế.

8. Cảm thấy mình có lỗi, hay tự nhận lỗi về mình khi bị chồng hành hạ, đánh đập.

9. Cho rằng chồng có quyền với vợ.

10. Các cơ quan, tổ chức chính quyền, đoàn thể, luật pháp làm việc chưa thật có hiệu quả, mất lòng tin của nạn nhân, khi thấy xung quanh còn đầy rẫy những vụ bạo lực gia đình không được giải quýêt.

5. Tư vấn tìm giải pháp ( giải quyết vấn đề)

  • Yêu cầu nạn nhân kể ra những giải pháp, biện pháp chị ấy đã làm, nhưng chưa thành công. Phân tích tại sao những biện pháp đó lại chưa thành công.
  • Gợi ý một số giải pháp mới ( so với những giải pháp nạn nhân đã thực hiện), bàn bạc với nạn nhân về cách thức tiến hành, những kết quả và hậu quả mong đợi từ mỗi giải pháp đưa ra, xác định tính khả thi của giải pháp.
  • Khuyến khích nạn nhân lựa chọn giải pháp, tránh đưa ra những chỉ dẫn hay lời khuyên kiểu: theo tôi, chị nên ly dị anh ấy/  hay chị nên bỏ nhà đi một thời gian cho anh ấy biết tay!

6. Một số lưu ý khi tư vấn các ca bạo lực gia đình.

6. 1. Bạo lực tinh thần.

- Bạo lực tinh thần rất đa dạng, tinh vi, khó thể hiện ra bên ngoài. Chính vì vậy việc khai thác thông tin, tâm trạng của nạn nhân là quan trọng hàng đầu.

- Hậu quả của bạo lực tinh thần chỉ có nạn nhân mới biết. Đồng thời nó mang tính cá nhân, chủ quan của người trong cuộc. ( VD: Với một phụ nữ buôn bán cá ở chợ, thì việc người chồng chửi bậy, nói vợ là “con nọ con kia” cũng không thấy nặng nề. Nhưng một người giáo viên, hàng ngày vợ chồng luôn luôn anh em với nhau, bỗng một lần chồng gọi vợ là “mày”, đã trở thành “vấn đề không thể chấp nhận”).

- Rất ít trường hợp bạo lực tinh thần bị đưa ra pháp luật, bởi khó có tang chứng, vật chứng.

- Mục đích của tư vấn cho nạn nhân bạo lực gia đình dạng tinh thần chủ yếu là lắng nghe tâm sự, chia sẻ nỗi lòng, bàn cách khắc phục, giảm thiểu hậu quả bạo lực gia đình. Bên cạnh đó có thể thay đổi cách nghĩ, hành vi của nạn nhân, nhằm tự giải quyết hay tránh những vụ bạo lực gia đình.

6. 2. Bạo lực thể xác.

- Cấp cứu cho nạn nhân là việc cần làm hàng đầu.

- Không truy hỏi dồn dập, không phân tích nguyên nhân, hậu quả, không giảng giải dài dòng, bởi khi đang bị thương tích, người ta khó bình tĩnh để nghe trao đổi.

- Nhắc nạn nhân đi khám, chữa ở các cơ sở y tế tin cậy, có hồ sơ theo dõi, có bệnh án, chụp phim, chụp ảnh… để làm tang chứng vật chứng nếu sau này cần thiết ở toà án.

-  Khuýên khích nạn nhân học cách tư vệ và chạy trốn.

- Khuýên khích nạn nhân học cách tự băng bó, sơ cứu ban đầu.

- Nói cho hàng xóm biết những dấu hiệu bạo lực gia đình để họ nhận biết và kịp thời đến để hỗ trợ.

- Tập thoát thân ra chỗ đông người, đến nhà người thân quen, ra UBND hay đồn công an để được che chở, bênh vực khi gặp nạn.

- Biết cách hô hoán kêu cứu

- Biết cách cảnh báo chồng: Nói cho mọi người biết, báo cáo công an, chính quỳên, sẽ ly dị…

6. 3. Bạo lực tình dục.

­- Tình dục là vấn đề khó nói, quan niệm về bạo lực tình dục còn rất khác nhau, nên NTV cần chọn lựa từ ngữ để nạn nhân không xấu hổ, có thể tâm sự, chia sẻ. ( Tránh những từ ngữ quá thông tục. Thay vì hỏi “ hôm qua anh ấy có Đ… chị không, hãy hỏi “ Dạo này VC anh chị vẫn đi lại với nhau thường xuyên chứ?”. Thay vì hỏi “ Em có thấy thích, sướng khi anh ấy … em không, hãy hỏi “ em cảm thấy thế nào khi VC gần gũi?”)

- Cung cấp thông tin về bạo lực tình dục và các bệnh lây nhiễm qua đường tình dục, hậu quả lâu dài của bạo lực tình dục, những lệch lạc về tình dục của đàn ông.

- Nhắc nhở nạn nhân đi khám phụ khoa thường xuyên.

7. Cung cấp cho nạn nhân những địa chỉ hỗ trợ.

  • Địa chỉ, số điện thoại của trung tâm y tế huyện, trạm xá xã, bác sĩ A, B, C có uy tín ở địa phương.
  • Địa chỉ, số điện thoại của những thành viên trong mạn lưới phòng chống bạo lực gia đình ở địa phương (Chủ tịch hội phụ nữ, CA xã, cán bộ tư pháp, chính quyền, mặt trận TQ, đoàn thanh niên…)
  • Điện thoại cấp cứu, điện thoại cảnh sát 113.
  • Nhắc nhở ghi nhớ số điện thoại của một số người thân. Khi đi mang theo chứng minh thư, giấy tờ tuỳ thân, bảo hiểm y tế, tiền bạc ( nếu có).
Thứ Hai , Tháng Năm 03, 2010 05:25
Tháng 10
22

Đinh Đoàn trò chuyện “hậu 20/10″ 11:52Sáng

Sau những ngày cả nước tưng bừng kỷ niệm ngày PNVN 20/10, với các hoạt động tôn vinh, ca ngợi người phụ nữ, chúng ta...

Tháng 10
22

Hoạt động chào mừng ngày PNVN 20 – 10 11:35Sáng

Nhân dịp ngày Phụ nữ Việt Nam 20/10/2014, các cán bộ của Công ty TNHH Tư vấn tâm lý – Đào tạo phát triển Cá nhân &...

Tháng 9
28

Tình yêu: Có hay không duyên số? 04:50Chiều

Trong tình yêu, hôn nhân người ta hay nói đến chuyện duyên số. Duyên số thật ra là cớ, là nguyên nhân để người ta tìm...

Tháng 9
28

Đào tạo: Kỹ năng giao tiếp hiệu quả 04:18Chiều

Giao tiếp hiệu quả - Một trong những chìa khóa của thành công Giao tiếp không chỉ đơn giản là "nói" và "nghe"....

Tháng 9
19

Kỹ năng sống: Sống lạc quan 06:31Chiều

Những người lạc quan không những ít bị trầm cảm, mà họ còn có trái tim và buồng phổi mạnh khỏe hơn, hệ thống miễn...

Jan
01

Một số trò chơi tập thể 12:00AM

Các bạn thân mến! Trò chơi không thể thiếu trong các hoạt động tập thể, sinh hoạt Đoàn - Đội và trong các giờ dạy kỹ năng sống. Xin gợi ý với các bạn ...

Jan
01

Tâm lý học: Bản chất tâm lý người 12:00AM

Bản chất hiện tượng tâm lý: Có nhiều quan niệm khác nhau về bản chất hiện tượng tâm lý người + Quan niệm duy tâm cho rằng tâm lý của con người là do ...

Jan
01

Chương trình giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học 12:00AM

Hiện nay Công ty TNHH Tư vấn tâm lý, đào tạo phát triển cá nhân và cộng đồng ( PSYCONSUL CO., LTD) đang triển khai dạy kỹ năng sống cho một số trường ...

Jan
01

Tâm lý học: Cảm xúc và tình cảm 12:00AM

A. Tình cảm 1. Khái niệm về tình cảm 1.1) Tình cảm là gì Tình cảm là những thái độ thể hiện sự rung cảm của con người đối với sự vật và hiện tượng ...

Jan
01

TLH: Các quy luật của tình cảm 12:00AM

Người ta bảo: “Sông sâu còn có kẻ dò/ Lòng người ai dễ mà đo cho tường”, nghĩa là khẳng định “Lòng người” là cái thực sự khó nắm bắt, khó kiểm soát, k...

  • Chuyên viên Duy Bình

    songhongxanh@yahoo.com

  • Tâm Giao

    tamgiaotrochuyen@yahoo.com.vn

  • Chuyên gia

    chuyenkhonoi_tv@yahoo.com

  • Đinh Đoàn

    dinhdoan_tvtc@yahoo.com

  • Đinh Thuỷ

    dinhthuy_tuvantamly62@yahoo.com